Alergia

Czym jest alergia?

Alergia to nadmierna reakcja organizmu na wybrane substancje obce, przede wszystkim obce gatunkowo białka wchłaniane podczas oddychania, np. pyłki, sierść zwierząt i kurz domowy. Mogą one przedostawać się do organizmu także drogą pokarmową wraz z pożywieniem. Niektóre osoby reagują uczuleniem w kontakcie z metalami, chemikaliami lub tworzywami sztucznymi. Substancje wywołujące reakcje alergiczne nazywane są alergenami.

Objawy:

W zależności od rodzaju alergii można zaobserwować różne reakcje organizmu, od ciężkiego nieżytu nosa i astmy aż po egzemę i wstrząs alergiczny. Dlatego też, przed rozpoczęciem skutecznego leczenia, należy poszukać czynnika wywołującego alergię. Częstymi formami alergii są:

• katar sienny,
• alergie na sierść zwierząt,
• alergie kontaktowe (np. na nikiel, lateks lub kosmetyki),
• alergie słoneczne,
• alergie pokarmowe.

Pochodzenie alergii:

Układ immunologiczny organizmu dba o to, by rozpoznawać obce substancje i w razie potrzeby je unieszkodliwiać. Układ odpornościowy osób cierpiących na alergię reaguje jednak zbyt silnie i atakuje również substancje, które u zdrowej osoby, niecierpiącej na alergię, nie wywołują żadnej reakcji. 
 
Przy pierwszym kontakcie z alergenem, np. pyłkiem, niektóre komórki organizmu rozpoznają substancję jako obcą i zaczynają produkować przeciwciała. Zjawisko to nazywamy uczuleniem. 
 
Dopiero przy drugim kontakcie przeciwciała mogą wywołać gwałtowną reakcję immunologiczną, w trakcie której do krwi uwalniana jest w większej ilości specjalna substancja przekaźnikowa – histamina. Jeśli histamina trafi na odpowiednie receptory w tkankach organizmu, wywołuje objawy alergiczne.

W jaki sposób powstaje alergia krzyżowa?

W przypadku alergii organizm reaguje na białka. Odpowiedzialne są za to receptory, które zauważają pojawienie się białek i aktywują układ immunologiczny. Pojawia się katar, łzawią oczy, swędzi gardło. Receptory nie są jednak nieomylne i alergię może wywołać białko tylko podobne do tego, na które organizm rzeczywiście jest uczulony.

Jak rozpoznać alergię krzyżową?

Reakcja na alergen zależy od stopnia podobieństwa białek. Objawy są takie jak w przypadku zwykłej alergii. Alergolog musi wydedukować z kombinacji substancji, na które pacjent jest uczulony, która z nich jest prawdziwą alergią, a która reakcją krzyżową.

Brzoza/jabłka
Osoby, które reagują na pyłek brzozy (pyłek kwiatowy), często nie tolerują również jabłek. Reakcje krzyżowe często występują w przypadku alergii na wcześnie kwitnące gatunki drzew. Występują one u 50% osób uczulonych na pyłki brzozy. Potencjalnym czynnikiem wyzwalającym mogą być owoce, marchew, pomidory, seler, kiwi i orzechy.

Bylica pospolita/seler
Pieprz każdego połaskocze w nos. Jednak osoby uczulone na bylicę pospolitą reagują również na wiele innych ziół i przypraw, takich jak kminek, kolendra, anyż, pietruszka czy koper. Szczególnie często występuje reakcja krzyżowa z selerem. Cebula i marchew również znajdują się na liście potencjalnych alergenów.

Kiwi/orzechy/trawy
Jeśli cierpisz na katar sienny, kiwi, groch, soja i orzeszki ziemne mogą spowodować u Ciebie drapanie w gardle i zaburzenia trawienia, a nawet duszności.

Wskazówki dla alergików pokarmowych
Wiele białek zmienia się po ugotowaniu lub zamrożeniu. Osoby z alergiami krzyżowymi nie muszą zatem rezygnować z musu jabłkowego czy lodów morelowych. Orzechy − dla osób uczulonych − są nadal niebezpieczne, nawet po upieczeniu (także w ciastach) lub zamrożeniu. Porada dla fana jabłek: obieraj owoce – bo większość białek wywołujących alergię znajduje się pod skórką. 

Alergie krzyżowe między pyłkami

Nie tylko żywność wywołuje alergie krzyżowe. Struktury białkowe pyłków różnego typu także mogą być podobne, często są one biologicznie spokrewnione.

Pyłek brzozy/leszczyny
Jeśli osoby uczulone na pyłki brzozy mają napady kichania już w styczniu, oznacza to, że może u nich występować alergia krzyżowa z pyłkami leszczyny. Białka wielu pyłków drzew są podobne. Układ odpornościowy może również mylić pyłki olchy, buku i jesionu z pyłkami brzozy.

Trawy/zboża
Trawy i zboża są ze sobą spokrewnione. Oba gatunki należą do rodziny wiechlinowatych. Trudno się więc dziwić, że nasz organizm może łatwo pomylić ich pyłki. Pyłki żyta, jęczmienia, owsa i pszenicy mogą powodować łzawienie oczu, napady kichania i drapanie w gardle u wielu osób uczulonych na trawy.

Bylica pospolita/kwiaty kwitnące latem
Nie każdy ucieszy się z kolorowego bukietu letnich kwiatów. Osobom reagującym na bylicę łzy z oczu mogą wyciskać również rumianek, słonecznik i pyłki stokrotki. 

Porady

Spacer po łąkach i lasach wiosną i katar? Dla wielu alergików uczulonych na pyłki wyjazd na wieś wiąże się z kichaniem, łzawieniem oczu i swędzeniem w nosie. Jest to wynikiem ich nadwrażliwości na pyłki drzew, traw i innych roślin. Aby pomóc alergikom przebrnąć przez okres pylenia, zebraliśmy kilka porad i przydatnych wskazówek.

Test na alergie

Aby skutecznie chronić się przed pyłkami roślin, należy wiedzieć, których z nich dotyczy uczulenie. Badanie przeprowadzone przez lekarza rodzinnego, laryngologa lub dermatologa da Ci jasną odpowiedź. Za pomocą testu naskórkowego lub punktowego można określić, na jakie pyłki reaguje Twój organizm.

Stężenie alergenów w powietrzu

Olcha, żyto, mniszek lekarski – jeśli wiesz, na które drzewo, roślinę czy trawę reagujesz podrażnieniem lub reakcją alergiczną, pomocne będą specjalne kalendarze pylenia roślin. Pokazują one, kiedy i jakie pyłki znajdują się w powietrzu w Twoim regionie lub jakie jest ich stężenie. Jeśli chcesz wiedzieć więcej, sprawdź w Internecie strony serwisów pogodowych lub specjalne strony dedykowane pyleniu roślin.

Nasze wskazówki dla alergików uczulonych na pyłki

• W okresie pylenia roślin nie przebywaj zbyt długo na świeżym powietrzu. Szczególnie chroń się w godzinach porannych – to czas, w którym stężenie pyłków roślin w powietrzu jest największe. 
• Jeśli nie chcesz zrezygnować ze spacerów, możesz zaplanować je w czasie złej pogody lub najlepiej po deszczu, wtedy powietrze jest czyste. Dla alergików opracowano wiele dostępnych bez recepty leków przeciwhistaminowych, np. w postaci tabletek, kropli do nosa i oczu, które mogą złagodzić objawy alergiczne. 
• Umyj włosy wieczorem, aby uniknąć przeniesienia pyłków do łóżka. Zalecana jest częsta zmiana pościeli. 
• Unikaj częstego otwierania okien i drzwi, zapobiegnie to przedostawaniu się pyłków do mieszkania. 
• Prowadź dzienniczek pylenia i zapisuj w nim rodzaj i czas wystąpienia objawów. Lekarz może ocenić te dane i wykorzystać je do opracowania dla Ciebie indywidualnej porady. 

Poddaj się leczeniu

Osoby, które od lat bardzo się męczą z powodu alergii na pyłki lub kataru siennego, mogą poddać się immunoterapii swoistej (odczulaniu). Terapię należy rozpocząć przed okresem kwitnienia, tj. jesienią. Jak ona działa? Przez trzy lata pacjentowi regularnie wstrzykuje się pod skórę określoną dawkę pyłku. Jego ilość jest zwiększana z sesji na sesję. Celem tego działania jest rozwinięcie odporności. W większości przypadków następuje zmniejszenie częstotliwości występowania objawów, a czasem alergia całkowicie ustępuje.