Współczynnik ochrony przeciwsłonecznej (SPF) – co warto wiedzieć i jak wybrać odpowiednią ochronę

• Czym dokładnie jest wskaźnik SPF
• Promienie UVA i UVB – poznaj różnice i ich wpływ na skórę
• Kompleksowa ochrona przeciwsłoneczna na co dzień
• Jak prawidłowo nakładać krem z filtrem
• Fototypy skóry: sprawdź, jaka ochrona jest dla Ciebie
• Odpowiedni współczynnik ochrony przeciwsłonecznej dla dzieci

Niezależnie od pory roku i pogody, Twoja skóra wymaga stałej ochrony przed promieniowaniem UV. Jak jednak wybrać odpowiedni współczynnik ochrony? Czym różnią się od siebie promienie UVA i UVB i jak realnie wpływają na naszą cerę? Podpowiadamy, jak dopasować właściwy filtr i jak stosować go w praktyce, by cieszyć się słońcem bez ryzyka.

Czym jest wskaźnik SPF? Twoja osobista tarcza ochronna

Współczynnik ochrony przeciwsłonecznej, czyli SPF (Sun Protection Factor), to wskaźnik określający poziom ochrony kosmetyku przed promieniowaniem UVB, które odpowiada głównie za oparzenia słoneczne. To najważniejszy parametr, jakim należy się kierować podczas zakupów. W teorii informuje nas o tym, o ile dłużej możemy przebywać na słońcu po aplikacji kosmetyku w porównaniu do skóry całkowicie niechronionej. 

Wskaźnik SPF określa wielokrotność czasu tzw. samoistnej odporności skóry (czyli czasu, po którym na słońcu pojawia się pierwsze zaczerwienienie). Przykładowo: zastosowanie filtra SPF 30 oznacza, że teoretycznie możemy spędzić na słońcu 30 razy więcej czasu bez obawy o oparzenia niż bez żadnej ochrony. Warto jednak pamiętać, że ochrona nie rośnie liniowo – filtr SPF 30 nie chroni dwukrotnie mocniej niż SPF 15.

Ważne: podane dane mają charakter wyłącznie orientacyjny. To, jak szybko słońce podrażni skórę, zależy od pory roku, pory dnia, pogody, szerokości geograficznej oraz indywidualnego fototypu skóry. Ponadto każda kąpiel, wycieranie się ręcznikiem czy intensywne spocenie ścierają warstwę ochronną, dlatego regularna reaplikacja jest koniecznością.

Jakie stopnie ochrony mamy do dyspozycji?

Produkty do ochrony przeciwsłonecznej dzielimy na cztery główne kategorie:

• niski: SPF 6, 8 i 10
• średni: SPF 15, 20 i 25
• wysoki: SPF 30 i 50
• bardzo wysoki: SPF 50+

Zasada jest prosta: im wyższa wartość SPF, tym wyższy poziom ochrony przed promieniowaniem UVB, pod warunkiem zastosowania odpowiedniej ilości produktu.

Jak działają filtry?

Substancje aktywne w kosmetykach przeciwsłonecznych chronią skórę na dwa sposoby. Filtry mineralne (fizyczne) działają jak mikroskopijne lusterka – odbijają i rozpraszają promienie UV od powierzchni skóry. Z kolei filtry organiczne pochłaniają energię promieniowania UV i przekształcają ją w mniej szkodliwą formę energii. Stopień blokady promieni UVB prezentuje się następująco:

• SPF 15 zatrzymuje 93% promieni UVB
• SPF 30 zatrzymuje 96,7% promieni UVB
• SPF 50 zatrzymuje 98% promieni UVB
• SPF 100 zatrzymuje 99% promieni UVB

Żaden produkt nie zapewnia 100-procentowej blokady, dlatego kluczem do sukcesu jest ponawianie aplikacji kremu średnio co 2 godziny. 

Promienie UVA i UVB: poznaj różnice

Wiemy już co nieco o promieniowaniu UVB. Ale o co właściwie chodzi z promieniami UVA i UVB? Promieniowanie UV (czyli promieniowanie ultrafioletowe) to rodzaj promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez słońce. Jest ono niewidoczne dla oka i odpowiada za opaleniznę, ale niestety również za oparzenia słoneczne, przedwczesne starzenie się skóry oraz raka skóry. W rzeczywistości wyróżniamy trzy rodzaje promieniowania UV: UVA, UVB i UVC. Promienie UVC są blokowane przez atmosferę ziemską (warstwę ozonową). Na naszą skórę działają zatem promienie UVA i UVB. 

Jaka jest różnica między promieniowaniem UVA a UVB?

Promienie UVA mają mniejszą energię niż promienie UVB, ale wnikają głębiej w skórę (aż do skóry właściwej) i mogą powodować w niej długofalowe uszkodzenia. Promieniowanie UVA przyczynia się do fotostarzenia skóry i może zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów skóry, w tym czerniaka.

Promienie UVB mają z kolei więcej energii, ale wnikają jedynie w naskórek (zewnętrzną warstwę skóry) i powodują bardziej doraźne szkody, takie jak oparzenia słoneczne. To one są jednak odpowiedzialne za opaleniznę oraz pogrubienie warstwy rogowej naskórka, co stanowi naturalną ochronę skóry przed słońcem. Ponadto promienie UVB stymulują syntezę witaminy D. Niemniej jednak zbyt duża dawka promieniowania UVB prowadzi do oparzeń i może działać rakotwórczo na komórki naskórka.

Jak niebezpieczne jest promieniowanie UV?

W przypadku długotrwałej, nadmiernej i pozbawionej ochrony ekspozycji na słońce, oba rodzaje promieniowania – zarówno UVA, jak i UVB – są niebezpieczne. To, jak bardzo, zależy zawsze od kilku czynników: intensywności promieniowania, czasu spędzonego na słońcu oraz naszego fototypu skóry. Choć opalona skóra zazwyczaj wygląda atrakcyjnie, w rzeczywistości oznacza ona, że jej komórki uległy uszkodzeniu. Jest to więc zjawisko bardziej szkodliwe niż zdrowe. Regularne, długotrwałe opalanie może prowadzić do uszkodzeń skóry i znacząco zwiększa ryzyko zachorowania na raka skóry.

Jak chronić się przed promieniowaniem słonecznym?

Ze względu na zagrożenia, jakie niesie za sobą siła promieniowania UV, ochrona przed słońcem jest absolutnie konieczna. Istnieje na to kilka skutecznych sposobów.

• Stosuj filtry przeciwsłoneczne: używaj kremów z filtrem dopasowanych do Twojego fototypu skóry – najlepiej zawsze wybieraj te z wysokim faktorem. Szczególnie na twarz i ramiona warto aplikować SPF 50. Zwróć uwagę, aby produkt miał filtr o szerokim spektrum działania (szerokopasmowy), który chroni zarówno przed promieniowaniem UVA, jak i UVB.
• Noś odzież ochronną: dostępna jest nawet specjalna odzież z wbudowaną ochroną UV. W miarę możliwości wybieraj ubrania zakrywające skórę, np. koszule z długim rękawem i długie nogawki. Absolutnie niezbędny jest także kapelusz przeciwsłoneczny!
• Zadbaj o nawodnienie i nawilżenie: wysoka temperatura i pocenie się mogą sprzyjać odwodnieniu, dlatego pamiętaj o regularnym piciu wody.
• Chroń oczy: koniecznie noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV. W ten sposób chronisz nie tylko wzrok, ale także delikatną skórę wokół oczu, co pozwala zapobiegać jej przedwczesnemu starzeniu się.
• Unikaj południowego słońca: ponieważ słońce operuje najmocniej między godziną 11:00 a 16:00, staraj się unikać przebywania w pełnym słońcu w godzinach największego nasłonecznienia.
• Szukaj cienia: aby chronić skórę przed bezpośrednim nasłonecznieniem, wybieraj miejsca zacienione. Spędzając czas na basenie czy nad jeziorem, lepiej rozłóż się pod drzewem lub parasolem przeciwsłonecznym.

Optymalny filtr SPF: jak prawidłowo stosować kremy przeciwsłoneczne

Aplikuj produkt ochronny na około 20–30 minut przed wyjściem na zewnątrz, aby zdążył się wchłonąć. Posmaruj całe ciało, pamiętając o miejscach, które najczęściej pomijamy: uszach, karku, grzbietach dłoni, stopach oraz przedziałku na głowie. Pamiętaj przy tym o nałożeniu odpowiedniej ilości kosmetyku – na całe ciało dorosłej osoby należy nałożyć około 30 ml produktu (odpowiednik dwóch łyżek stołowych), a na samą twarz i szyję – ilość odpowiadającą długości dwóch palców. Gdy już przebywasz na świeżym powietrzu, odnawiaj ochronę co 2 godziny oraz aplikuj krem ponownie po każdym spoceniu się i po każdym wyjściu z wody (również wtedy, gdy produkt jest wodoodporny). I jeszcze jedna ważna kwestia: ponowna aplikacja nie przedłuża łącznego czasu bezpiecznej ochrony przed słońcem, a jedynie ją podtrzymuje!

Fototypy skóry: jaki filtr wybrać dla siebie?

Zastanawiasz się, jaki krem lub jaki faktor SPF będzie dla Ciebie odpowiedni? Czas naturalnej obrony skóry zależy od ilości zawartej w niej melaniny. Na tej podstawie wyróżniamy główne fototypy.

• Fototyp I: włosy rude lub jasny blond, jasne oczy, bardzo jasna karnacja, liczne piegi; skóra niemal natychmiast ulega poparzeniu, praktycznie nigdy się nie opala. Orientacyjny czas do pojawienia się zaczerwienienia bez ochrony: 3–10 minut.
• Fototyp II: włosy blond, jasne oczy, jasna karnacja, skłonność do piegów; skóra łatwo ulega poparzeniom, opala się bardzo opornie i powoli. Orientacyjny czas do pojawienia się zaczerwienienia bez ochrony: 10–20 minut.
• Fototyp III: włosy od ciemnego blondu po brązowe, średnia, lekko oliwkowa karnacja, ciemniejsze oczy; oparzenia występują rzadko, skóra opala się dość łatwo i równomiernie. Orientacyjny czas do pojawienia się zaczerwienienia bez ochrony: 20–30 minut.
• Fototyp IV: włosy ciemnobrązowe lub czarne, śniada karnacja, ciemne oczy; oparzenia występują rzadziej, jednak nadal są możliwe, skóra natychmiast przybiera intensywny, brązowy odcień. Orientacyjny czas do pojawienia się zaczerwienienia bez ochrony: 30–45 minut.
• Fototyp V: włosy czarne, ciemna karnacja, ciemne oczy; oparzenia występują rzadziej, jednak nadal są możliwe, a skóra bardzo szybko i mocno się opala. Orientacyjny czas do pojawienia się zaczerwienienia bez ochrony: 45–60 minut.
• Fototyp VI: włosy czarne lub ciemnobrązowe, bardzo ciemna karnacja, ciemnobrązowe lub czarne oczy; oparzenia występują rzadziej, jednak nadal są możliwe. Orientacyjny czas do pojawienia się zaczerwienienia bez ochrony: 60–90 minut.

Przykładowo: jeśli Twoja skóra bez ochrony zaczyna się czerwienić po około 20–30 minutach, filtr SPF 20 nie oznacza, że możesz bezpiecznie przebywać na słońcu przez wiele godzin. Rzeczywista ochrona zależy m.in. od ilości nałożonego produktu, intensywności promieniowania, pocenia się, kąpieli i wycierania skóry ręcznikiem. Dlatego krem należy regularnie nakładać ponownie.

Zasadniczo warto wybierać krem z filtrem o szerokim spektrum ochrony UVA i UVB, najlepiej SPF 30 lub SPF 50. Przy skórze suchej, wrażliwej, dojrzałej lub skłonnej do przebarwień dobrym wyborem będzie SPF 50. Krem z filtrem aplikuj obficie i ponawiaj jego nakładanie co około dwie godziny, a także po kąpieli, spoceniu się lub wytarciu skóry ręcznikiem.

Odpowiedni filtr SPF dla dzieci i niemowląt

Skóra maluchów jest niezwykle cienka, a jej naturalne mechanizmy obronne i produkcja melaniny nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Dla dzieci wybieraj produkty przeznaczone dla ich skóry, o szerokim spektrum ochrony UVA/UVB i SPF 50 lub SPF 50+. Krem nakładaj obficie i regularnie w ciągu dnia. 

Niemowlęta do pierwszego roku życia nie powinny być wystawiane na bezpośrednie, mocne słońce. Wózek zawsze stawiaj w cieniu, dbaj o przewiewne ubranka z filtrem UV oraz obowiązkową czapeczkę z daszkiem chroniącą kark. Jeśli mimo starań na skórze malucha pojawią się jakiekolwiek objawy oparzenia słonecznego (silne zaczerwienienie, pęcherze, płacz lub gorączka), niezwłocznie skonsultuj się z pediatrą lub dermatologiem.