Czkawka u niemowląt

• Dlaczego niemowlęta mają czkawkę?
• Jak często występuje to zjawisko?
• Co można zrobić, gdy niemowlę ma czkawkę?

Wiele przyszłych mam już w trzecim trymestrze ciąży wyraźnie wyczuwa rytmiczne, delikatne drżenia w brzuchu – to znak, że maluszek ma czkawkę. Po narodzinach ten charakterystyczny dźwięk staje się jeszcze częstszym towarzyszem codzienności. Jak właściwie powstaje czkawka u noworodków i kiedy warto pomóc dziecku w jej opanowaniu?

Dlaczego niemowlęta mają czkawkę?

U podłoża czkawki leży gwałtowny, nagły skurcz przepony, czyli głównego mięśnia oddechowego. Wywołuje on niekontrolowane drgnięcie, które natychmiast powoduje domknięcie się strun głosowych – i tak właśnie powstaje znajome „hyk”. Choć mechanizm ten działa identycznie u dorosłych i u dzieci, to właśnie u noworodków i niemowląt uruchamia się wyjątkowo często.
 

Dlaczego czkawka u niemowląt występuje tak często?

Choć nauka wciąż bada to zjawisko, istnieje kilka bardzo prawdopodobnych teorii wyjaśniających, dlaczego natura wyposażyła najmłodszych w tak częste skurcze przepony:  

• Trening mięśni: podczas czkawki maluch intensywnie ćwiczy mięśnie oddechowe i uczy się nad nimi panować.
• Ochrona przed zachłyśnięciem: podczas czkawki tchawica jest automatycznie zamykana przez nagłośnię. Dzięki temu mleko nie ma szans przedostać się do dróg oddechowych podczas ssania.
• Usuwanie powietrza: czkawka pomaga naturalnie i szybko usunąć z żołądka pęcherzyki powietrza, które dziecko połknęło w trakcie łapczywego ssania.

Jak często niemowlęta mają czkawkę? 

W ostatnim trymestrze ciąży dzieci w łonie matki mają czkawkę średnio przez około 15 minut dziennie. Podobnie często czkawka występuje po urodzeniu u wcześniaków – w ich przypadku częste skurcze przepony są niezwykle cenne, ponieważ stymulują rozwój płuc, które należą do najpóźniej dojrzewających narządów przed porodem. 

U dzieci urodzonych w terminie czkawka również jest na porządku dziennym, choć u jednych pojawia się częściej, u innych rzadziej. Z reguły w miarę jak układ nerwowy i pokarmowy malucha dojrzewają, problem ten naturalnie wycisza się i występuje coraz rzadziej.

Czy czkawka sprawia niemowlętom ból? 

Dla dorosłego nagły atak czkawki bywa irytujący, dlatego instynktownie szukamy sposobów na jego zatrzymanie – wstrzymujemy oddech, pijemy wodę czy próbujemy się przestraszyć. 

Maluszki podchodzą do tematu zupełnie inaczej. Większość niemowląt wydaje się całkowicie niewzruszona tym zjawiskiem, ponieważ zna je doskonale jeszcze z życia płodowego. Czkawka nie sprawia im bólu ani dyskomfortu – często to rodzice niepokoją się przedłużającym się czkaniem znacznie bardziej niż samo dziecko. W zdecydowanej większości przypadków nie ma powodów do obaw, bo czkawka ustępuje samoistnie.

Co można zrobić, gdy niemowlę ma czkawkę?

Najlepszą i najbardziej uniwersalną metodą jest po prostu przeczekanie. Jeśli jednak widzisz, że maluch gubi przez nią rytm snu lub jedzenia i chcesz mu ulżyć, możesz wypróbować kilka sprawdzonych trików: 

• Przerwy i odbijanie podczas karmienia: ponieważ czkawka najczęściej pojawia się w trakcie jedzenia, warto robić krótkie przerwy podczas ssania piersi lub butelki. Pozwolenie dziecku na pionowe odbicie w połowie karmienia skutecznie uwalnia nagromadzone powietrze i rozluźnia brzuszek.
• Czuły relaks: delikatny masaż brzuszka lub masowanie podeszew stóp działa na niemowlę niezwykle kojąco. Rozluźnienie całego ciała pomaga uspokoić również spiętą przeponę.
• Odwrócenie uwagi: cicho zaklaszcz w dłonie lub odwróć jego uwagę zabawką. Ten subtelny element zaskoczenia na chwilę zmienia rytm oddechu dziecka, co często natychmiast przerywa skurcze.

Ważne: jeśli czkawka pojawia się nieustannie, utrzymuje się bardzo długo i towarzyszą jej inne objawy (np. wyraźny ból brzuszka, prężenie się, ulewanie dużych ilości pokarmu lub kaszel), warto skonsultować się z pediatrą, aby wykluczyć np. refluks żołądkowo-przełykowy. 

Jaka pozycja ciała jest najlepsza?

Z punktu widzenia fizjologii nie ma jednego idealnego ułożenia ciała, które zlikwiduje czkawkę. Maluch może leżeć w wózku, odpoczywać na Twoim ramieniu – niektóre dzieci potrafią nawet smacznie zasnąć podczas czkania. Najlepszym doradcą jest tutaj uważna obserwacja dziecka: szybko zauważysz, które ułożenie przynosi Twojemu dziecku największe odprężenie.